Autor: radca prawny Jarosław Bogdański – kancelaria radcy prawnego, Szczecin
Wielu kredytobiorców nie zdaje sobie sprawy, że unieważnienie umowy kredytu może dotyczyć nie tylko kredytów denominowanych we frankach szwajcarskich, ale również tych udzielonych w polskich złotych (PLN). Podstawą prawną do unieważnienia takich umów jest stosowanie przez banki niedozwolonych postanowień umownych, tzw. klauzul abuzywnych, a także brak należytej informacji o skutkach zmiennego oprocentowania. W ostatnim czasie zapadło przełomowe orzeczenie Sądu Okręgowego w Katowicach, które na etapie postępowania zabezpieczającego uznało, że na czas trwania procesu kredyt powinien być oprocentowany jedynie marżą banku, bez uwzględnienia wskaźnika WIBOR. W efekcie rata kredytu spadła z 6,7 tys. zł do 1,7 tys. zł. To orzeczenie otwiera nową ścieżkę dla kredytobiorców chcących dochodzić swoich praw w sądzie.
Czym jest WIBOR i dlaczego budzi kontrowersje?
WIBOR (Warsaw InterBank Offered Rate) to wskaźnik określający oprocentowanie pożyczek na polskim rynku międzybankowym. Ustalany jest codziennie jako średnia arytmetyczna stóp procentowych podawanych przez banki (z wyłączeniem skrajnych wartości). WIBOR ma kluczowe znaczenie dla finansów krajowych i budżetów domowych, ponieważ wpływa na wysokość rat kredytów hipotecznych. Zmienność tego wskaźnika sprawia, że kredytobiorca nie ma pewności, jakie będzie realne oprocentowanie jego zobowiązania w przyszłości.
Największym problemem związanym z WIBOR-em jest jego nieprzewidywalność. Kredytobiorcy, decydując się na kredyt hipoteczny, nie wiedzą, ile będą płacić w kolejnych latach. Znaczący wzrost stawki WIBOR w ostatnim czasie przełożył się na gwałtowne podwyżki rat kredytów, co pogorszyło sytuację finansową wielu Polaków. Dlatego coraz więcej osób zastanawia się nad możliwością unieważnienia umowy kredytowej zawierającej zmienne oprocentowanie oparte na WIBOR.
Czy istnieją podstawy prawne do unieważnienia kredytu w PLN?
Tak, istnieją podstawy prawne do unieważnienia umów kredytowych w PLN, a są one podobne do tych, które stosuje się w przypadku tzw. kredytów frankowych. Kluczową kwestią jest wykazanie, że umowa kredytowa zawierała klauzule niedozwolone (abuzywne), które powinny być automatycznie usunięte z jej treści.
Główne argumenty za unieważnieniem takich umów to:
- Arbitralność ustalania WIBOR przez banki – wskaźnik ten jest ustalany na podstawie deklaracji banków, co oznacza, że instytucje finansowe mogą mieć na niego bezpośredni wpływ.
- Brak przejrzystych zasad dotyczących zmian oprocentowania – umowy kredytowe często nie określają dokładnych warunków, na jakich może zmieniać się oprocentowanie, ani maksymalnego poziomu podwyżki.
- Nieprawidłowe informowanie klientów – banki nie przedstawiały pełnej informacji o ryzyku związanym z WIBOR-em, a jedynie ogólnikowe stwierdzenia o zmiennym oprocentowaniu. Tymczasem zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej wszelkie niejednoznaczne postanowienia umowy powinny być interpretowane na korzyść konsumenta.
- Sprzeczność z zasadami współżycia społecznego – banki jednostronnie ustalały warunki umowy, nie dając klientowi możliwości negocjacji, co stanowi naruszenie zasady równości stron i uczciwego obrotu.
Jak uzyskać unieważnienie kredytu?
Podważenie klauzuli zmiennego oprocentowania w umowie kredytowej może skutkować jej unieważnieniem przez sąd. W orzecznictwie Sądu Najwyższego wielokrotnie wskazywano, że jeśli usunięcie niedozwolonego postanowienia powoduje, że umowa traci sens, to powinna ona zostać uznana za nieważną w całości. Podobnie jak w przypadku kredytów frankowych, eliminacja klauzul abuzywnych dotyczących zmiennego oprocentowania prowadzi do możliwości stwierdzenia nieważności całej umowy.
W celu unieważnienia kredytu w PLN konieczne jest złożenie pozwu do sądu o ustalenie nieważności umowy. Sprawami o wartości przedmiotu sporu przekraczającej 100 tysięcy złotych zajmują się sądy okręgowe, natomiast pozostałe przypadki rozpatrują sądy rejonowe. Kredytobiorca może złożyć pozew do sądu właściwego dla siedziby banku lub swojego miejsca zamieszkania.
Opłata sądowa od wniesienia pozwu jest stała i wynosi 1.000,00 PLN.
Podsumowanie
Unieważnienie umowy kredytu w PLN staje się coraz bardziej realne, zwłaszcza w świetle najnowszych orzeczeń sądowych. WIBOR jako wskaźnik arbitralnie ustalany przez banki i powodujący znaczne wahania rat kredytów, może być uznany za element klauzul abuzywnych. Ponadto banki często nie informowały kredytobiorców w sposób rzetelny o ryzyku związanym ze zmiennym oprocentowaniem, co może stanowić podstawę do stwierdzenia nieważności umowy.
Jeśli jesteś kredytobiorcą i masz kredyt hipoteczny oparty na zmiennym oprocentowaniu, warto rozważyć podjęcie kroków prawnych w celu ochrony swoich interesów. Skontaktuj się ze mną, aby uzyskać profesjonalną pomoc w zakresie unieważnienia umowy kredytu i dochodzenia swoich praw przed sądem.
Jarosław Bogdański
radca prawny
