Autor: radca prawny Jarosław Bogdański – kancelaria radcy prawnego, Szczecin
Groźba karalna jest jednym z najczęściej występujących przestępstw przeciwko wolności człowieka. Regulowana w art. 190 § 1 Kodeksu karnego, chroni ona jednostkę przed strachem i poczuciem realnego zagrożenia popełnieniem przestępstwa. W praktyce kancelarii prawnych w Szczecinie sprawy dotyczące gróźb karalnych pojawiają się zarówno w relacjach rodzinnych, sąsiedzkich, jak i zawodowych.
Czym jest groźba karalna według art. 190 k.k.?
Przedmiotem ochrony przestępstwa groźby karalnej jest wolność człowieka rozumiana jako wolność od strachu przed popełnieniem przestępstwa na jego szkodę lub na szkodę osoby mu najbliższej. Kluczowe znaczenie ma oddziaływanie groźby na psychikę pokrzywdzonego – musi ona wzbudzać uzasadnioną obawę, że zostanie spełniona.
Nie jest przy tym konieczne, aby sprawca rzeczywiście zamierzał groźbę zrealizować. Istotne jest, czy osoba, do której groźba została skierowana (lub której dotyczy), traktowała ją jako realną.
Groźba karalna a groźba bezprawna – istotne różnice
Groźba karalna jest pojęciem węższym niż groźba bezprawna (art. 115 § 12 k.k.).
Jej treścią może być wyłącznie zapowiedź popełnienia przestępstwa (zbrodni lub występku), a nie:
- wszczęcie postępowania karnego,
- rozgłoszenie kompromitujących informacji,
- zapowiedź działań cywilnych lub administracyjnych.
Wyjątkiem są sytuacje, gdy takie zachowania same w sobie stanowią przestępstwo, np. fałszywe oskarżenie lub pomówienie.
Forma groźby – nie tylko słowa
Z punktu widzenia prawa karnego forma groźby nie ma znaczenia. Może ona przybrać postać:
- wypowiedzi ustnej lub pisemnej,
- gestu,
- zachowania dorozumianego,
- działania pośredniego (przez osoby trzecie).
Wystarczy, że zachowanie sprawcy było zrozumiałe dla pokrzywdzonego i mogło zostać odczytane jako zapowiedź popełnienia przestępstwa.
Kto może być adresatem groźby?
Adresatem groźby karalnej może być wyłącznie osoba fizyczna.
Nie może nim być osoba prawna ani inny podmiot zbiorowy, ponieważ nie posiadają one zdolności do odczuwania strachu. Dopuszczalne jest jednak kierowanie groźby do osoby fizycznej reprezentującej taki podmiot.
Groźba może być przekazana pośrednio, o ile sprawca miał wolę, by dotarła ona do właściwego adresata.
Groźba pośrednia po nowelizacji z 7 lipca 2022 r.
Nowelizacja art. 190 k.k. znacząco rozszerzyła ochronę prawnokarną. Obecnie przestępstwo zostaje popełnione również wtedy, gdy:
- groźba wzbudziła uzasadnioną obawę u osoby, do której została skierowana, nawet jeśli nie była ona bezpośrednią ofiarą zapowiadanego przestępstwa,
- obawa powstała u osoby, której groźba dotyczy, mimo że nie była jej bezpośrednim adresatem.
Zmiana ta ma ogromne znaczenie praktyczne, zwłaszcza w sprawach rodzinnych i relacyjnych.
Uzasadniona obawa – jak ją ocenia sąd?
Ocena obawy ma charakter subiektywno-obiektywny.
Sąd bada:
- indywidualne cechy pokrzywdzonego (psychika, doświadczenie, relacje ze sprawcą),
- okoliczności towarzyszące groźbie,
- czy przeciętny człowiek o podobnych cechach uznałby groźbę za realną.
Nie wystarczy samo twierdzenie o strachu – obawa musi mieć obiektywne podstawy.
Groźba a ostrzeżenie – granica odpowiedzialności karnej
Istotne jest odróżnienie groźby od ostrzeżenia.
Groźba zmierza do zastraszenia, natomiast ostrzeżenie ma na celu ochronę przed niebezpieczeństwem. W praktyce jednak zapowiedź własnego przestępczego działania najczęściej traktowana jest jako groźba karalna.
Groźby karalne w kontekście rozstania pary lub małżeństwa
W sytuacji rozstania się pary lub małżeństwa, groźby karalne mogą przybierać różne formy, a ich skutki prawne są poważne. Mogą to być groźby przemocy fizycznej, np. „Jeśli odejdziesz, pobiję Cię” lub „Zabiorę Ci życie, jeśli złożysz pozew o rozwód”, które stanowią klasyczny przykład zapowiedzi popełnienia przestępstwa. Groźby mogą również dotyczyć dzieci lub innych bliskich, np. „Zrobię krzywdę Twoim dzieciom, jeśli się rozwiedziesz”, co również mieści się w zakresie art. 190 k.k., gdyż obejmuje osoby najbliższe dla pokrzywdzonego.
Innym rodzajem są groźby dotyczące mienia lub reputacji, np. „Zniszczę Twój dobytek” albo „Opublikuję kompromitujące zdjęcia”, jeśli towarzyszy im zapowiedź popełnienia czynu zabronionego (np. kradzieży, szantażu). Spotykamy też groźby pośrednie, które mogą być skierowane przez osoby trzecie lub dotyczyć innych osób, a wzbudzają uzasadnioną obawę u adresata, np. „Ktoś Cię znajdzie i dostaniesz nauczkę, jeśli odejdziesz”.
Odpowiedzialność karna i sankcje
Groźba karalna jest przestępstwem:
- powszechnym,
- umyślnym,
- skutkowym.
Zagrożona jest karą pozbawienia wolności do 3 lat.
Możliwe jest również orzeczenie:
- zakazu kontaktowania się lub zbliżania,
- zadośćuczynienie dla pokrzywdzonego.
Tryb ścigania – wniosek czy z urzędu?
Co do zasady groźba karalna jest ścigana na wniosek pokrzywdzonego.
Pomoc prawna – radca prawny Szczecin
Sprawy o groźby karalne wymagają precyzyjnej analizy stanu faktycznego i dowodów. Zarówno osoby pokrzywdzone, jak i podejrzani powinni skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej już na wczesnym etapie postępowania.
Kancelaria Radcy Prawnego Jarosława Bogdańskiego w Szczecinie oferuje kompleksową obsługę prawną w sprawach karnych, w tym:
- reprezentację pokrzywdzonych,
- obronę osób oskarżonych,
- sporządzanie wniosków i pism procesowych,
- udział w przesłuchaniach i rozprawach.
📍 Szczecin – skuteczna pomoc prawna w sprawach karnych
Podsumowanie
Art. 190 Kodeksu karnego dotyczący groźby karalnej jest przepisem, który w praktyce bardzo często prowadzi do poważnych konsekwencji prawnych – zarówno dla osób pokrzywdzonych, jak i dla osób, którym stawiane są zarzuty karne. Grożenie popełnieniem przestępstwa, jeżeli wzbudza uzasadnioną obawę, że groźba zostanie spełniona, może skutkować odpowiedzialnością karną, nawet jeśli sprawca w rzeczywistości nie zamierzał jej zrealizować. Jednocześnie nie każda wypowiedź czy konfliktowa sytuacja wypełnia znamiona groźby karalnej – kluczowe znaczenie mają okoliczności sprawy, treść groźby oraz reakcja adresata.
Jeżeli padłeś ofiarą gróźb, nie wiesz, czy Twoja sytuacja spełnia przesłanki z art. 190 k.k., albo przeciwnie – grozi Ci odpowiedzialność karna za rzekomą groźbę karalną i masz wątpliwości co do zasadności zarzutów, nie podejmuj pochopnych działań. W sprawach tego rodzaju ogromne znaczenie ma szybka i właściwa reakcja oraz profesjonalna analiza stanu faktycznego i prawnego.
Skontaktowanie się z profesjonalnym prawnikiem, takim jak adwokat lub radca prawny, na wczesnym etapie postępowania może uchronić Cię przed niesłusznym postawieniem zarzutów, nieuzasadnioną odpowiedzialnością karną lub pozwolić skutecznie zabezpieczyć Twoje prawa jako pokrzywdzonego. Profesjonalna pomoc prawna umożliwia uniknięcie błędów procesowych, które mogłyby istotnie pogorszyć Twoją sytuację.
Jarosław Bogdański
radca prawny
