Autor: radca prawny Jarosław Bogdański – kancelaria radcy prawnego, Szczecin
Walentynki to czas, gdy mówimy o miłości, uczuciach i relacjach. To moment w którym celebrujemy bliskość, zaufanie i wzajemne wsparcie. Ale czy zawsze miłość jest piękna i bezwarunkowa? Niestety, nie zawsze. Czasem pod płaszczykiem uczucia kryje się przemoc, znęcanie się i cierpienie. W tym szczególnym dniu warto poruszyć trudny temat jakim jest znęcanie się w związkach formalnych jak i nieformalnych, a zatem o art. 207 kodeksu karnego. Czy przysłowiowy łobuz naprawdę kocha najmocniej? A może to tylko iluzja, za którą kryje się ból i trauma? Przyjrzyjmy się temu zagadnieniu z perspektywy prawa karnego i społecznych konsekwencji.
Znęcanie się – co to właściwie znaczy?
Znęcanie się to przestępstwo, które może przybierać różne formy – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Art. 207 kodeksu karnego penalizuje zachowania polegające na zadawaniu bólu fizycznego lub cierpień moralnych osobie najbliższej, osobie pozostającej w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy, a także osobie nieporadnej ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny. W praktyce oznacza to, że znęcanie się może dotyczyć nie tylko partnerów w związku, ale także dzieci, osób starszych czy osób z niepełnosprawnościami.
Znęcanie się fizyczne może objawiać się poprzez bicie, kopanie, duszenie, przypalanie, głodzenie, wyrzucaniu z domu czy zmuszanie do wykonywania upokarzających czynności. Znęcanie psychiczne natomiast obejmuje m.in. obrażanie, poniżanie, straszenie, stosowanie gróźb bezprawnych, emocjonalne odrzucanie czy izolowanie ofiary od bliskich, wydzielanie pieniędzy (przemoc ekonomiczna), a także sprowadzanie do domu osób nieakceptowanych przez domowników. Warto podkreślić, że znęcanie się może być zarówno działaniem, jak i zaniechaniem – np. odmawianie pomocy osobie nieporadnej.
Warto również przytoczyć ciekawe stwierdzenie Sądu Najwyższego zawarte w postanowieniu z dnia 2 sierpnia 2017 r. o sygn. akt II KK 133/17, iż „Sprowadzanie do wspólnego domu obcych kobiet, pozostających tam w godzinach nocnych, można uznać za formę szczególnego dokuczania żonie i córkom.”
Dlaczego znęcanie się jest tak groźne?
Znęcanie się to nie tylko chwilowy ból czy przykrość. To system przemocy, który ma na celu kontrolowanie ofiary, pozbawianie jej poczucia bezpieczeństwa i godności. Ofiary znęcania się często doświadczają długotrwałych skutków psychicznych, takich jak depresja, stany lękowe, zaburzenia stresowe pourazowe (PTSD), a nawet myśli samobójcze. W skrajnych przypadkach znęcanie się może prowadzić do targnięcia się ofiary na własne życie, co jest kwalifikowanym typem przestępstwa z art. 207 § 3 kodeksu karnego.
Co więcej, znęcanie się często pozostaje niezauważone przez otoczenie. Ofiary wstydzą się mówić o swoim cierpieniu, obawiając się reakcji sprawcy lub braku zrozumienia ze strony innych. Dlatego tak ważne jest, abyśmy jako społeczeństwo byli wrażliwi na sygnały przemocy i gotowi do pomocy osobom, które jej doświadczają.
Jak prawo chroni ofiary znęcania się?
Art. 207 kodeksu karnego przewiduje surowe kary za znęcanie się. W typie podstawowym tj. art. 207 § 1 k.k. sprawca podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Jeśli znęcanie się dotyczy osoby nieporadnej ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny (art. 207 § 1a k.k.), kara może wynieść od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W przypadku znęcania się ze szczególnym okrucieństwem (art. 207 § 2 k.k. kara wzrasta do 10 lat pozbawienia wolności. Natomiast jeśli znęcanie się doprowadzi do targnięcia się ofiary na własne życie (art. 207 § 3 k.k.), sprawca może zostać skazany na karę od 2 do 15 lat pozbawienia wolności.
Ponadto, ofiary znęcania się mogą skorzystać z innych form ochrony, takich jak nakaz opuszczenia lokalu przez sprawcę czy zakaz zbliżania się do ofiary. W przypadku zagrożenia życia lub zdrowia, ofiara może również wystąpić o tzw. „niebieską kartę”, która uruchamia procedurę przeciwdziałania przemocy w rodzinie.
Jak rozpoznać znęcanie się i jak pomóc?
Znęcanie się często pozostaje ukryte, dlatego tak ważne jest, abyśmy byli uważni na sygnały, które mogą wskazywać na przemoc. Jeśli zauważysz, że ktoś z Twojego otoczenia:
- ma siniaki, zadrapania lub inne obrażenia, których nie potrafi wyjaśnić,
- izoluje się od bliskich, unika spotkań towarzyskich,
- wydaje się przygnębiony, zalękniony, ma problemy ze snem,
- często przeprasza za zachowanie partnera/partnerki,
- ma ograniczony dostęp do pieniędzy, telefonu czy innych środków komunikacji,
może to oznaczać, że doświadcza przemocy. W takiej sytuacji warto okazać wsparcie, wysłuchać i zaproponować pomoc – np. skontaktowanie się z organizacjami pozarządowymi, które specjalizują się w pomocy ofiarom przemocy, lub z lokalnym ośrodkiem pomocy społecznej.
Znęcanie się a dzieci – niewidzialni świadkowie przemocy domowej
Warto również zwrócić uwagę na to, jak znęcanie się wpływa na dzieci, które są świadkami przemocy w rodzinie. Dzieci wychowywane w środowisku pełnym przemocy często doświadczają traumy, która może mieć długotrwałe skutki dla ich rozwoju emocjonalnego i społecznego. Mogą one przejawiać problemy z koncentracją, agresją, lękami czy trudnościami w nawiązywaniu zdrowych relacji w przyszłości.
Prawo również chroni dzieci przed przemocą. W przypadku stwierdzenia znęcania się nad dzieckiem, sąd może orzec ograniczenie lub pozbawienie praw rodzicielskich sprawcy, a także skierować dziecko do placówki opiekuńczo-wychowawczej lub rodziny zastępczej.
Znęcanie się a osoby starsze – ukryty problem
Inną grupą, która często pada ofiarą znęcania się, są osoby starsze. Ze względu na swoją nieporadność fizyczną lub psychiczną, osoby starsze są szczególnie narażone na przemoc ze strony opiekunów czy członków rodziny. Znęcanie się nad osobami starszymi może przybierać formę zaniedbania, pozbawiania środków do życia, izolowania od bliskich czy stosowania przemocy fizycznej.
W takich przypadkach ważne jest, aby reagować na wszelkie sygnały przemocy i zgłaszać je odpowiednim instytucjom, takim jak ośrodki pomocy społecznej czy policja. Osoby starsze mają prawo do życia w godnych warunkach, wolnych od przemocy i zaniedbania.
Znęcanie się a osoby z niepełnosprawnościami – wyzwanie dla społeczeństwa
Osoby z niepełnosprawnościami również są szczególnie narażone na znęcanie się. Ze względu na swoją zależność od opiekunów, osoby te często nie mają możliwości obrony przed przemocą. Znęcanie się nad osobami z niepełnosprawnościami może przybierać formę przemocy fizycznej, psychicznej, a także wykorzystywania finansowego.
W takich przypadkach kluczowe jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami dostępu do wsparcia prawnego, psychologicznego i społecznego. Organizacje pozarządowe oraz instytucje państwowe oferują różne formy pomocy, w tym wsparcie prawne, terapię czy pomoc w znalezieniu bezpiecznego miejsca zamieszkania.
Podsumowanie
Walentynki to czas miłości, ale także dobry moment, aby przypomnieć, że prawdziwa miłość nie rani. Znęcanie się to przestępstwo, które pozostawia głębokie blizny – zarówno fizyczne, jak i psychiczne. Jeśli Ty lub ktoś z Twoich bliskich doświadcza przemocy, nie wahaj się szukać pomocy. Prawo stoi po stronie ofiar, a każdy ma prawo do życia wolnego od przemocy.
Pamiętajmy, że miłość to nie tylko uczucia, ale także szacunek, zaufanie i wzajemne wsparcie. Nie pozwólmy, aby przemoc była mylona z miłością.
Jeśli potrzebujesz pomocy prawnej skontaktuj się z Kancelarią Radcy Prawnego Jarosława Bogdańskiego w Szczecinie, a razem możemy walczyć o Twoje bezpieczeństwo i godność.
Jarosław Bogdański
radca prawny
